Europejski rynek pracy wykazuje znaczące niedostateczne wykorzystanie potencjału siły roboczej, wykraczające daleko poza oficjalne wskaźniki bezrobocia. W drugim kwartale 2025 roku, podczas gdy 13,3 miliona osób w wieku 15-74 lat w UE było oficjalnie bezrobotnych, szersza miara obejmująca „luz na rynku pracy” ujawnia łącznie 26,8 miliona osób. Ta bardziej kompleksowa metryka uwzględnia osoby dostępne do pracy, ale nieposzukujące aktywnie zatrudnienia, osoby niedostatecznie zatrudnione na część etatu oraz osoby poszukujące pracy, ale niebędące od razu dostępne.
Zrozumienie luzu na rynku pracy
Luz na rynku pracy, zgodnie z definicją Eurostatu, oferuje bardziej zniuansowane spojrzenie na dostępność siły roboczej. W drugim kwartale 2025 roku wskaźnik luzu w całej UE wynosił 11,7%. Liczba ta jest sumą kilku składowych: oficjalne bezrobocie na poziomie 5,8%, osoby dostępne, ale nieposzukujące pracy na poziomie 2,6%, niedostateczne zatrudnienie na poziomie 2,4% oraz osoby poszukujące, ale niebędące od razu dostępne na poziomie 0,9%. To rozróżnienie jest kluczowe dla zrozumienia rzeczywistej zdolności i wyzwań w ramach europejskiej siły roboczej.
Nierówności geograficzne w niedostatecznym wykorzystaniu siły roboczej
Zakres luzu na rynku pracy znacznie różni się w całej Europie. Polska wykazuje najniższy wskaźnik na poziomie 5,1%, podczas gdy Turcja odnotowuje znacznie wyższą wartość 25,8%, plasując się jako przypadek szczególny. Wśród pierwszej trójki, Finlandia (19,5%) i Szwecja (18,8%) są godne uwagi, a tuż za nimi plasuje się Hiszpania (18,6%). Inne kraje doświadczające znacznego luzu to Bośnia i Hercegowina (17,1%), Francja (15,4%) i Włochy (15%). Z kolei Polska (5,1%), Słowenia (5,3%), Malta (5,4%) i Bułgaria (5,5%) wykazują najniższe wskaźniki, wszystkie poniżej 6%. Wśród czterech największych
gospodarek UE, Niemcy wyróżniają się najniższym luzem na poziomie 7,8%, poniżej średniej unijnej. Natomiast Francja, Włochy i Hiszpania zgłaszają wskaźniki luzu na poziomie 15% lub wyższym.
Czynniki napędzające luz na rynku pracy
Dorothea Schmidt-Klau, szefowa działu ds. zatrudnienia, rynków pracy i młodzieży w MOP w Genewie, wskazuje cztery główne
czynniki stojące za tymi dysproporcjami. Po pierwsze, utrzymujące się wysokie stopy bezrobocia mogą zniechęcać ludzi do aktywnego poszukiwania pracy, podsycając poczucie daremności w odniesieniu do rynku pracy. Po drugie, niewystarczające systemy wsparcia, w tym ograniczone możliwości opieki nad dziećmi i restrykcyjne normy społeczne, przyczyniają się do niższej stopy uczestnictwa w sile roboczej, szczególnie w krajach Europy Południowej w porównaniu do ich odpowiedników z Północy.
Ponadto, niedobór wysokiej jakości miejsc pracy, które odpowiadałyby aspiracjom i potrzebom poszukujących pracy, stanowi kolejny istotny czynnik. Pogarsza to problem niedopasowania umiejętności, gdzie nawet osoby, które zainwestowały w edukację i szkolenia, odkrywają, że ich nabyte kompetencje nie spełniają wymagań pracodawców, co prowadzi do zniechęcenia.
Składowe luzu na rynku pracy
Grupa osób dostępnych do pracy, ale nieposzukujących aktywnie zatrudnienia, stanowi drugi co do wielkości czynnik przyczyniający się do luzu na rynku pracy w UE, po oficjalnym bezrobociu. Ten segment wykazuje znaczne zróżnicowanie, od 0,3% w Czechach do 12,3% w Turcji. Warto zauważyć, że Turcja jest jedynym krajem, w którym wskaźnik osób dostępnych, ale nieposzukujących pracy, przewyższa wskaźnik bezrobocia. Włochy (6,6%) i Szwecja (4,4%) również zgłaszają stosunkowo wysokie wskaźniki w tej kategorii, w przeciwieństwie do Hiszpanii, która ma wysoki wskaźnik bezrobocia, ale niższy wskaźnik 2,8% dla tej konkretnej grupy.
Niedostateczne zatrudnienie na część etatu również znacząco wpływa na luz na rynku pracy w kilku krajach. Holandia przoduje z wynikiem 5,1%, a za nią plasują się Finlandia (4,8%) i Irlandia (4,7%). Szwajcaria, Turcja i Hiszpania również zgłaszają wskaźniki niedostatecznego zatrudnienia przekraczające 4%. W krajach takich jak Holandia, Turcja, Irlandia i Szwajcaria, oficjalne bezrobocie stanowi około jednej trzeciej do ponad jednej trzeciej ich całkowitego luzu na rynku pracy, podkreślając krytyczną potrzebę uwzględnienia szerszych wskaźników wykorzystania siły roboczej poza tradycyjnymi danymi o bezrobociu.
